استین گلس چیست و چه تفاوتی با ویترای دارد؟
استین گلس و ویترای هر دو با شیشه و رنگ سروکار دارند، اما نتیجه و شیوه ساخت آنها یکسان نیست. در این مطلب به زبان ساده میبینیم استین گلس چگونه ساخته میشود و چه چیزی آن را از نقاشی ویترای متمایز میکند.
استین گلس چیست و چه تفاوتی با ویترای دارد؟
اگر یک قطعه شیشه رنگی را جلوی نور بگیرید، فقط رنگ آن را نمیبینید؛ نور از میان شیشه عبور میکند، بافتش را نشان میدهد و گاهی رنگ را روی دیوار و فضای اطراف پخش میکند.
همین ارتباط میان شیشه، رنگ و نور بخش مهمی از جذابیت هنر استین گلس است.
اما استین گلس دقیقاً چیست؟ و چه تفاوتی با چیزی دارد که در ایران بیشتر با نام «ویترای» میشناسیم؟
استین گلس چیست؟
در هنر استین گلس (Stained Glass)، طرح از کنار هم قرار گرفتن قطعات مختلف شیشه ساخته میشود.
فرض کنید قرار است یک گل شیشهای ساخته شود. هر گلبرگ ابتدا روی شیشهای با رنگ و بافت مناسب طراحی و جداگانه برش داده میشود. برگها و سایر قسمتها نیز به همین شکل ساخته میشوند. بعد لبه قطعات ساب میخورد، قطعات کنار هم قرار میگیرند و با تکنیکهایی مانند فویل مسی و لحیمکاری به یکدیگر متصل میشوند.
در نتیجه، برخلاف یک نقاشی که طرح روی سطح شکل میگیرد، در استین گلس خودِ قطعات شیشه طرح را میسازند.
خطوط فلزی میان شیشهها هم فقط وسیله اتصال نیستند؛ آنها بخشی از ظاهر اثرند و درست مثل خطوط یک طراحی، فرم نهایی را مشخص میکنند.
ویترای چیست؟
چیزی که در ایران معمولاً با عنوان نقاشی ویترای شناخته میشود، روش متفاوتی دارد.
در این تکنیک معمولاً یک قطعه شیشه یکپارچه داریم و طرح با دورگیر و رنگهای مخصوص روی سطح آن اجرا میشود.
بنابراین اگر بخواهیم تفاوت این دو را در یک جمله ساده کنیم:
در ویترای روی شیشه نقاشی میکنیم؛ در استین گلس با خودِ شیشه نقاشی میکنیم.
البته واژه «ویترای» در زبانهای اروپایی معنای گستردهتری دارد و حتی میتواند به شیشههای رنگی و آثار استین گلس اشاره کند. تفاوتی که اینجا درباره آن صحبت میکنیم، مربوط به کاربرد رایج این اصطلاح در ایران است؛ جایی که «ویترای» بیشتر به معنای نقاشی روی شیشه استفاده میشود.
چه چیزی استین گلس را متفاوت میکند؟
تفاوت فقط در شیوه ساخت نیست.
در استین گلس، برای هر بخش از طرح باید شیشه مناسب انتخاب شود؛ شیشهای که ممکن است شفاف، مات، موجدار، بافتدار یا دارای ترکیبهای رنگی متفاوت باشد.
بعد هر قطعه جداگانه برش میخورد، ساب داده میشود و باید با دقت در کنار قطعات دیگر قرار بگیرد. اثر در واقع مرحله به مرحله و قطعه به قطعه شکل میگیرد.
این فرایند باعث میشود نتیجه نهایی فقط یک تصویر روی شیشه نباشد، بلکه یک شیء ساختهشده از شیشه باشد.
از نزدیک میتوان بافت شیشهها، خطوط اتصال و تفاوت میان قطعات را دید و همین جزئیات به اثر شخصیت میدهند.
و بعد، نور وارد ماجرا میشود
شاید مهمترین ویژگی استین گلس زمانی دیده شود که نور به آن میرسد.
برخی شیشهها نور را کاملاً عبور میدهند، بعضی آن را نرم میکنند و بعضی بافت یا رنگ خاصی به آن میدهند. به همین دلیل یک اثر استین گلس ممکن است در نور صبح، عصر یا نور مصنوعی ظاهر متفاوتی داشته باشد.
در بعضی آثار، رنگ شیشه حتی روی دیوار، میز یا فضای اطراف منعکس میشود و خود نور تبدیل به بخشی از دکور میشود.
همین ویژگی است که استین گلس را برای ساخت آفتابگیرها، چراغها و اشیایی که کنار پنجره قرار میگیرند جذاب میکند.
استین گلس فقط پنجرههای قدیمی نیست
بیشتر ما استین گلس را با پنجرههای بزرگ و رنگی بناهای تاریخی میشناسیم، اما این هنر مدتهاست از معماری فراتر رفته است.
امروز با این تکنیک میتوان آینههای دکوراتیو، گلهای شیشهای، آفتابگیر، چراغ، جعبه، اکسسوری و بسیاری از اشیای کوچک و کاربردی ساخت.
در واقع همان تکنیکی که زمانی برای ساخت پنجرههای بزرگ استفاده میشد، حالا میتواند در قالب یک شیء کوچک وارد فضای خانه شود.
استین گلس یا ویترای؛ کدام بهتر است؟
واقعیت این است که قرار نیست یکی جای دیگری را بگیرد.
ویترای امکان نقاشی، اجرای خطوط ظریف و جزئیات تصویری زیادی روی شیشه را فراهم میکند. در مقابل، جذابیت استین گلس بیشتر در خود شیشه، بافت آن، اتصال قطعات و بازی آن با نور است.
تفاوت اصلی شاید همین باشد:
در ویترای، شیشه بستری برای خلق تصویر است؛
اما در استین گلس، خودِ شیشه تبدیل به اثر میشود.
و شاید همین ویژگی است که باعث شده استین گلس بعد از قرنها هنوز هم جذاب باشد؛ هنری که با تغییر نور، هر بار میتواند کمی متفاوت دیده شود.
در Glassa نیز بسیاری از آثار با همین نگاه ساخته میشوند؛ ترکیب قطعات شیشه، رنگ و نور برای ساخت اشیایی که فقط یک وسیله دکوراتیو نباشند، بلکه بخشی از فضای خانه و نور آن شوند.
